Gora Zu gure Jauna gora!

martes, 20 de diciembre de 2011

Aspaldiko gabon kanta berreskuratu dabe Artean Clementinak eta KTko familiek

Arteako katekesiko ume eta amak "Hogeta laugarrena" gabon kanta abestu eben domekan meza amaierean. Entzuleen artean egoan Clementina. Begi asko malkotan bustita egozen emozioaz. Zergaitik?

Dimako Gabon Jaia zala eta Arteako amak buru belarri ibili ziran ea zer aurkeztu Arratiako parroki arteko jai haretan. Azkenean  ideia argi bat euki eben: Clementina amamari aspaldiko gabon kanta bat eskatu. Pentsau eta egin. Hor joan ziran Clementinagaz berba egiten.

Abegi onaz hartu zituan Clementinak eta bere umearoko gabon kanta bat irakatsi eutsien. Gero, amak, euren artean, umeek ezagutzen eben musika errez bat erabiltea onetsi eben.

Diman izan zan estrenaldia, txalo zaparradak hartu ebezan, batzuk eurentzat, beste batzuk Clementinari emoteko, bere buru argiari esker holako harribitxi bat ez dalako galdu.

Operazioa borobiltzeko, zer bururatu eta, domekan, parrokiko meza amaierean aspaldiko kanta hau interpretatu eben ume eta amak, herriari eta Clementinari berari. Detaile moduan lora sorta eder bat oparitu eutsien Clementinari, argazkian ikusi daikegunez.

Opari katea beraz. Clementinak gabon kanta oparitu umeei, umeek parrokiari, parrokiak eta amak Clementinari. Danok gara parrokia bat eta etxe giroko parrokia egin gura genduke. Ez da erreza baina ahalegin horretan gabiz.


Hogeta laugarrena dogu abenduan
deseo genduena logratu genduan
gabeko hamabiak jo deitu orduan
gure Salbagilea jaio da munduan.
Belengo portalian, askatxo batian
jaio da Jesus umil, ganadu artean.
Astoa ta idia dauz aldamenian
arnasaz berotzeko hotzitzen danian.
Goiko mendietatik pastoreak datoz
esandi aingeruak jaio dela Jesus,
Espiria Santuak emonik grazia
haren bendezinoa guztiz zan garbia.
Zorionean Jesus Zu jaio zinean
bestela Zeruetan  sartzen ez ginean
Zorionean gizon egin zara Jesus
Gloria goratzeko zeruetan Amen.
(Doinua: Aitorren hizkuntza zaharra)

Marijesiak

Labayru Ikastegiaren orritik hartu dogu artikulu hau:


Gabon aldia kantuan errondan ibilteko sasoia da. Baina erronda horreetatik Gabonakaz lotuena Marijesiak esaten jakena da. Izen bat baino gehiago dauke: marijesiak (Maria Jesus estribiloko letratik), abendua ('Abendu santu honetan' bertsotik), kebonikoak ('¡Ai, qué bonito niño!' bertsotik). 

Gaur egun oraindino bizirik dago kantuok kantetan herrian zehar ibilteko ohitura, herri batzuetan, ganera, bederatziurrena egiten dabe. Dana dala, lehenago Bizkaian zabalago ei egoan ohiturea, kantuaren arrastoak hainbat herritan batu izan doguz eta (Arratia, Mungialdea...). 

Gaur egun, dakigunetik, bederatziurrena egiten dabe Gernikan, Ean eta Arteagan. Halangoetan, lau egunean kantu bat egiten dabe, "Maria Jose, Jesus Maria Jose" estribilloduna. Beste lau egunean ""Jesukristo, ai ze ume polita!" estribilloduna, beste doinu bategaz. Eta Gabon egunean "Ta bart Belenen" kantua.
Beste herri batzutan Gabon egunean bakarrik egiten dabe errondea. Hori jaso dogu Iurretan, Lekeition, Muxikan, Mendatan eta Lekeition. 

Herri batzuetan orain egin ez arren, bertakoak gogoan dauke ezagutu izan dabela, adibidez Busturian eta Munitibarren, kasurako. 

Gehienetan bakarlariak aurretik egin eta ostean taldeak erantzuten deutse. Leku jakinetan belauniko jartzen dira, edo gurtu egiten dabe. Batzuk musika-tresnak eta makilak daroez, beste batzuk, ostera, ezebez.
Hona Iurretan kantatzen daben testuaren letra: 

Abendu santu honetan
bihar da denporia
orain kantatzen dogu
Kristoren jaiotzia.
 
Hogeta laugarrena
dogu abenduan
deseo genduena
logratu genduan.
 
Birritan edo hirutan
Josek jo atia
gizonak bentanara
nekez urtetian.
 
Gizonak bentanatik
diola erantzuten
gabera gau erdian
nor dala ate joten.
 
Izarra bularrian
semia sabelian
ha bai dontzella ederra
itxasoaren ertzian.
 
Gabeko hamabiak
jo duten orduan
gure salbagillea
jaio da munduan.
 
Belengo portalian
estalpe batian
jaio da Jesus umil
ganadu artian.
 
Astoak arrantzia
idiak arnasia
halan berotzen dabe
jaio dan infantia.
 
Astua ta idia
daukoz aldamenian
arnasaz berotzeko
hotzitzen danian.
 
Billozik egon arren
etzara pobria
zeruan josita dago
zuretzako erropia.
 
Goiko mendietatik
pastoriak datoz
aingeruak esanik
jaio dala Jesus.
 
Herodes erregia
faltso traidoria
zergaitik damu dozu
Kristoren jaiotzia.
 
Hiru errege mago
hain bide luzian
Belengo portalera
mirariz joan ziran.